​ผมไปเจอคลิปของวัยรุ่นที่ผ่านความเจ็บปวดของการถูกบุลลี่เพราะเพศสภาวะไม่ตรงกับเพศแต่กำเนิด และมีบทความน่าสนใจที่ศึกษาการยอมรับเพศทางเลือก ขอนำมาแบ่งปันเรียกน้ำย่อยให้นักระบาดวิทยาที่สนใจไปศึกษาเพิ่มเติมกันได้
        ก่อนเข้าเรื่อง ขอเล่าถึงคำถามในเว็บไซต์ที่น่าสนใจ มีคำถามว่า คือ การเฉลิมฉลอง LGBTQ+ Pride Month เป็นความภาคภูมิใจของเพศทางเลือกเท่านั้นหรือ คนที่เพศสภาวะตรงกับเพศทางสรีรวิทยาแต่กำเนิด หมายถึง ชาย หญิง ทั่ว ๆ ไป ไม่ฉลองความภาคภูมิใจด้วยหรือ
        ซึ่งมีคำตอบที่ดีอธิบายไว้ว่า สำหรับคนเป็น Straight Men and Straight Women นั้น มีความยอมรับจากสังคมควรภาคภูมิใจอยู่ในทุก ๆ วันแล้ว และสามารถร่วมยินดี ร่วมฉลองกับเพศทางเลือกใน Pride Month ได้ด้วย
        การติดธงสีรุ้งในหน่วยงาน การแสดงสัญลักษณ์ใน Social Media ยอมรับตัวตนของเพศทางเลือก ช่วยลดการแบ่งแยก ลดการตีตรา ช่วยให้คนทุกคนไม่ว่าเพศสภาวะแบบใดพัฒนาความสามารถของตนได้เต็มตามศักยภาพ ไม่ถูกทิ้งไว้ข้างหลัง

        ในบางสังคม บางชุมชน เพศสภาวะที่เป็นเพศทางเลือกอาจไม่เป็นที่ยอมรับสูงมาก เช่น ครอบครัวไล่ออกจากบ้าน กฎหมายถือว่าเป็นความผิด เป็นต้น หรือมีความปิดกั้นทำให้เก็บกด ไม่กล้าแสดงออกเพราะไม่ตรงกับความคาดหวังของครอบครัว ของสังคม เป็นที่มาของปัญหาสุขภาพจิต และความเสี่ยงต่อโรคภัยบางอย่างมากขึ้น
         คลิปที่ผมจับภาพมาเล่าเป็นคลิปที่สำนักข่าว abc news เผยแพร่ไว้ตั้งแต่ปี 2016 แล้ว เด็กคนนี้ชูป้ายกระดาษเขียนข้อความ โดยไม่เอ่ยปากพูดแม้แต่คำเดียว แต่หัวข้อคลิปของเธอก็บอกให้เรารู้เลา ๆ ตั้งแต่ก่อนเริ่มดู Transgender Teen Shares Powerful Message

        ความที่เกิดมาในสรีระเพศชาย แต่ความชื่นชอบทำกิจกรรมต่าง ๆ ไม่เหมือนเด็กชาย ชอบแต่งตัวเป็นเด็กหญิง ชอบสวมรองเท้าส้นสูงของแม่แล้วเดินไปมาในบ้าน เด็กคนนี้เมื่อเข้าโรงเรียนก็เข้ากลุ่มเพื่อนผู้หญิงไม่ได้ ส่วนกลุ่มเพื่อนผู้ชายก็กลั่นแกล้งเธอ บุลลี่เธอ จนกลับถึงบ้านต้องร้องไห้แทบทุกวัน ในที่สุดพ่อและแม่ก็ให้ออกจากโรงเรียน และสอนเองที่บ้านแบบ Home School
        จนกระทั่งเจอเรื่องราวทางออนไลน์ ที่ทำให้เธอเห็นตัวอย่างคนที่เป็นแบบเดียวกัน และมั่นใจว่า ที่เธอเป็นแบบนี้ไม่ใช่ความผิดอะไร และแม่พาเธอไปพบนักบำบัด จนนำไปสู่การให้ฮอร์โมนเพศหญิงเมื่ออายุเข้าวัยรุ่น เธอไปโรงเรียนอีกครั้ง ในโรงเรียนที่ครูและนักเรียนยอมรับตัวตนของเธอ ครูใหญ่ให้เธอใช้ห้องน้ำและห้องล็อกเกอร์ของเพศหญิง (ที่เธอถ่ายคลิปนี้) เธอได้เล่นฟุตบอลหญิงด้วย 
       ผมได้อ่านข่าวที่เธอให้ข้อมูลแก่ abc news แล้วรู้สึกว่าคำพูดมีพลังมาก ที่บอกว่า "We're not a threat. We are just like any other kids. We only want people to accept and love us for who we are." (คลิกอ่านในเอกสารเพิ่มเติม)

        ท่านที่สนใจ สามารถดูคลิปโดยละเอียดความยาวประมาณ 5 นาทีนี้ได้ ประทับใจประโยคไหนคอมเมนต์กันมาได้ครับ
        ขอนำตัวอย่างผลสำรวจความยอมรับเพศทางเลือกในสหรัฐฯ มาให้ดูท้ายข้อเขียน เรื่องนี้น่าสนใจความเป็น Social Epidemiology การตั้งคำถามในแบบสำรวจจะถามอย่างไรไห้ทราบผลสำรวจแบบนี้ เนื้อหาเพิ่มเติมไว้มาติดตามต่อตอนที่ 2 อีกทีนะครับ
 
คลิกเอกสารที่น่าสนใจเพิ่มเติม
1. เพศภาวะ ความหลากหลายทางเพศ การทับซ้อน ของอัตลักษณ์ และ การท างานของ UNDP เพื่อ ส่งเสริมความเท่าเทียมระหว่างเพศ (UNDP)
2. เมื่อนิยามยุคใหม่ไปไกลกว่าแค่ชายกับหญิง (Thai PBS)
3. LGBTQ แตกต่างไม่ใช่ผิดปกติ (รพ.เพชรเวช)
4. We're Not a Threat: Transgender Teen Shares Powerful Message on Bullying (คลิก)

 Q: ที่เรียกว่า Pride Month มีความหมายว่าอย่างไร และเกี่ยวข้องกับงานระบาดวิทยาอย่างไร
A: Pride month หรือ เดือนแห่งความภาคภูมิใจ เป็นช่วงเวลาที่บุคคลหลากหลายทางเพศ LGBTQ+ (Lesbian, Gay, Bisexual, Transgender, Queer, อื่นๆ) เฉลิมฉลอง สร้างความภูมิใจ เกี่ยวกับมิติและความหลากหลายของเพศ งานระบาดวิทยาไม่ได้เกี่ยวข้องกับเรื่องนี้โดยตรง แต่สามารถมีบทบาทในการเข้าใจมิติความหลากหลายทางเพศและความต่างของสภาวะสุขภาพที่กลุ่มสมาชิกของ LGBTQ+ เผชิญอยู่ได้

Q: มีหลักฐานเชิงประจักษ์เกี่ยวกับปัญหาสุขภาพของกลุ่ม LGBTQ+ หรือไม่
A: การวิจัยทางระบาดวิทยา ได้แสดงให้เห็นว่าประชากร LGBTQ+ อาจมีวิถีความเสี่ยงและมีปัญหาสุขภาพบางอย่างสูงขึ้น เช่น สุขภาพจิต เอชไอวี โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ การใช้สารเสพติด และมะเร็งบางชนิด ปัญหาเหล่านี้มีส่วนที่เกิดจากปัจจัยต่าง ๆ รวมถึง การรังเกียจกีดกัน การแบ่งแยก และปัจจัยทางสังคมที่อื่น ๆ ซึ่งจำกัดการเข้าถึงบริการสุขภาพ 

​Q: ในมุมมองของนายกสมาคมนักระบาดวิทยาภาคสนาม บุคลากรทางระบาดวิทยาควรจะมีบทบาทอย่างไรในเรื่องสุขภาพของ LGBTQ+
A: นักระบาดวิทยาสามารถทำงานเพื่อรู้ปัญหา หาสาเหตุ และพัฒนากลยุทธ์เพื่อจัดทำมาตรการ โดยร่วมมือกับบุคคลที่มีหลากหลายทางเพศ องค์กรสุขภาพ ผู้กำหนดนโยบาย เจ้าหน้าที่ระดับท้องถิ่น และประชาชนในชุมชน เพื่อลดความเสี่ยงและขจัดความไม่เท่าเทียมทางสุขภาพได้
      ในบริบทของเดือนไพรด์ นักระบาดวิทยาสามารถสื่อสาร และนำผลการศึกษาวิจัยและควบคุมโรคที่เน้นความต้องการด้านสุขภาพของชุมชน LGBTQ+ มาให้ความรู้ ความเข้าใจกับประชากรเป้าหมาย หรือจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบายที่เป็นประโยชน์อย่างเสมอภาคสำหรับทุกบุคคล ทุกเพศภาวะได้ 

        ผมได้ทราบว่าปี 2566  นี้จะมีน้องในโครงการ  FETP รุ่นใหม่หกท่านมาเข้ารับการฝึกอบรม  เนื่องจากคาดว่าคงไม่ได้มีโอกาสพูดคุยกันโดยตรง  ผมในฐานะศิษย์เก่า FETP  รุ่นที่สี่  จึงขออนุญาตฝากข้อคิดมาทางข้อเขียนนี้
        เชื่อว่าพวกเราส่วนใหญ่คงได้ผ่านตาหนังสือชื่อ “อิคิไก”     โดยสรุปแนวคิดนี้แพร่หลายในวัฒนธรรมญี่ปุ่น   เขาพูดถึงเรื่องการทำงานของคนว่า  หากได้งานที่ตอบสนองทั้งสี่มิติก็ถือว่าโชคดีมาก  คือเป็นเรื่องที่ตรงกับความชอบความรักของตน ( Love)  นอกจากนั้นยังพบว่าตัวเองทำได้ดี (good at)  แถมทำแล้วยังได้ผลตอบแทนเป็นตัวเงินที่น่าพึงพอใจ (  Paid for)  และสุดท้ายนั้น งานนั้นเป็นประโยชน์กับความต้องการของผู้คน (  the world needs it)
                ​ในชีวิตจริง  เราอาจไม่โชคดีที่ได้งานแบบนั้น  เราชอบอย่างแต่ต้องทำอีกอย่าง  บางเรื่องชอบแต่ทำไม่เก่ง  หรือที่ชอบอยากทำแต่ค่าตอบแทนไม่ดี  หรือค่าตอบแทนดีแต่ไม่ชอบหรือทำไปแล้วรู้สึกไร้ประโยชน์   ดังนั้นการหาสิ่งที่ลงตัวหมดทุกอย่างตั้งแต่ต้นจึงไม่เกิดบ่อย  คนส่วนใหญ่มักจะค่อยๆขยับไปทีละเล็กทีละน้อย  จากมิติหนี่งไปสู่อีกมิติหนึ่ง  หรือยอมรับว่ามิตินี้ได้เท่านี้ก็พอ

          ตอนผมต้องมาเรียนระบาดวิทยา  น่าจะเรียกว่าจำใจมา    ผมไม่เคยมีความสนใจเรื่องนี้มาก่อน  ไม่ได้ตั้งใจจะสมัครมาเรียน  แต่มาเพราะจนตรอกไม่มีทางอื่นจะไป  มาเรียนได้สี่หรือห้าสัปดาห์ก็อยากจะลาออก เพราะรู้สึกว่าไม่ชอบ และเรื่องสถิติก็เป็นเรื่องที่ผมไม่ Get เลย  ไม่เหมือนการผ่าตัดที่เคยทำตอนอยู่โรงพยาบาลที่เห็นผลทันตา  แต่ก็ไม่รู้จะไปไหน  เลยต้องจำใจอยู่   สิ่งเดียวที่พอปลอบใจผมได้คือ  ผมได้มาอยู่เป็นเพื่อนคุณแม่เพราะคุณพ่อเสียชีวิตกะทันหัน  วันที่ผมชอบมากที่สุดคือวันที่เจ้าหน้าที่โรงพยาบาลชุมชนที่เคยอยู่   ขอให้ผมช่วยไปติดตามเรื่องราวที่ค้างคาอยู่ที่กองการเจ้าหน้าที่ หรือให้ช่วยไปยืมหนังกลางแปลงที่กองสุขศึกษาส่งไปให้ที่โรงพยาบาลหน่อย ฯลฯ  เมื่อไรก็ตามที่เราคิดว่าตัวเองมีประโยชน์ถือว่าเป็นแรงจูงใจที่สำคัญ  และที่ถือว่าช่วยได้มากคือมีรุ่นพี่ๆที่คอยเอาใจใส่  ไม่ดุด่า คอยเป็นพี่เลี้ยงให้เวลาทำงานไม่เป็น  ออกไปสอบสวนโรคร่วมกัน  พาไปพบปะกับคนที่เชี่ยวชาญในเรื่องต่างๆ  ทำไปทำมาก็เริ่มรู้สึกว่าระบาดวิทยาเป็นเรื่องสนุกอยู่เหมือนกัน  เพราะเห็นปัญหาตั้งแต่ต้นน้ำจนไปท้ายน้ำ  ข้อดีอีกอย่างของการเรียนในสมัยนั้นคือเรียนจากการลงมือทำเองเกือบร้อยเปอร์เซนต์  ยิ่งทำมากก็ทำได้ดีขึ้น  เรื่องค่าตอบแทนนั้น  ก็ต้องไปอยู่เวรกลางคืนหรือตอนเย็นบ้างเป็นบางวัน  แต่ก็พอให้มีค่าใช้จ่ายกับชีวิตเมืองหลวง  เมื่อรายได้ไม่มาก ก็ต้องไม่ฟุ่มเฟือย 

          ​ผมมีความสนใจในประเด็นด้านสังคมวิทยา มานุษยวิทยา วัฒนธรรม และพฤติกรรของมนุษย์กับการเกิดโรคติดต่อและโรคไม่ติดต่อ ตลอดจนการเกิดโรคระบาดในอนาคต ซึ่งแน่นอนว่าเวลาพูดถึงประเด็นด้านมานุษยวิทยาที่มีความสัมพันธ์กับการแพทย์และสุขภาพ พวกเราจะนึกถึงท่านนายแพทย์โกมาตร จึงเสถียรทรัพย์ ผู้เชี่ยวชาญด้านมานุษยวิทยาทางการแพทย์ ซึ่งท่านได้เขียนบทความที่น่าสนใจเกี่ยวกับ มานุษยวิทยากับการเกิดโรคระบาด ซึ่งผมขอสรุปสั้นๆดังต่อไปนี้

          ​เมื่อพูดถึงคำอธิบายถึงความสัมพันธ์ระหว่างมานุษยวิทยา เศรษฐกิจ สังคมและวัฒนธรรมกับการเกิดโรค จะมีตัวอย่างที่เกิดขึ้นในอดีต ได้แก่ การเกิดโรค Kuru ในผู้หญิงที่อาศัยในชุมชนชาวฟอร์ ที่ปาปัว นิวกินี โดยพบว่าผู้หญิงในชุมชนจะมีความผิดปกติในการเคลื่อนไหว สั่น และชักกระตุก และเสียชีวิตในที่สุด ในตอนแรกนักวิทยาศาสตร์เชื่อว่าโรคนี้เป็นโรคที่เกิดจากพันธุกรรม แต่เมื่อนักมานุษยวิทยาได้เขียนผังเครือญาติของทุกครอบครัวในชุมชน พบว่าแท้จริงแล้วโรคนี้ไม่ได้เกิดจากพันธุกรรม แต่เกิดจากการที่ชุมชนนี้มีวัฒนธรรมการจัดการศพผู้ป่วยที่เป็นโรคโดยวิธีที่ไม่เหมาะสม อันส่งผลทำให้เกิดการรับเชื้อโรคจากผู้เสียชีวิตแล้วเกิดโรคตามมา [1,2] การค้นพบว่าพิธีกรรมการทำศพเป็นสาเหตุของการติดเชื้อทำให้เกิดมาตรการที่ชัดเจนในการแก้ไขปัญหา ซึ่งทำให้ในที่สุดโรคดังกล่าวที่ชาวฟอร์เรียกว่า “Kuru” ก็ได้ถูกกำจัดไปจากชุมชนชาวฟอร์จนหมดสิ้น

          ​ความเข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างพฤติกรรม วิถีชีวิต ทำให้เข้าใจการเกิดโรคได้ดียิ่งขึ้น ตัวอย่างเช่น คนพื้นเมืองในประเทศตุรกีและจีนที่จะห่อตัวเด็กทารกแน่น ๆ เนื่องจากอากาศหนาว ทำให้ปอดขยายตัวไม่เต็มที่ ทำให้เด็กมีการติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจได้ง่าย [3] หรือในประเทศจีนที่ชาวสวนมักจะใช้อุจจาระในการทำปุ๋ยสำหรับทำสวนผัก ทำให้ชาวสวนที่เดินเท้าเปล่าติดเชื้อพยาธิปากขอได้ง่าย และเพศหญิงมักเป็นผู้ทำงานในสวน จึงพบพยาธิปากขอมากกว่า [4]

          ​การเปลี่ยนแปลงทางสังคมวิทยาและวัฒธรรม วิถีชีวิต มีผลต่อการเกิดโรคในแต่ละยุคสมัย ในตอนแรกที่ด้านสุขาภิบาลอาหารและสิ่งแวดล้อมยังไม่ดีมากนัก ทำให้เกิดการระบาดของโรคอหิวตกโรคในชุมชน ต่อมาเมื่อมีความสมบูรณ์ทางอาหารและเทคโนโลยีที่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของวิถีชีวิตมนุษย์ ทำให้เกิดโรคไม่ติดต่อเรื้อรังต่างๆมากขึ้น เช่น โรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง โรคไขมันในเลือดสูง เมื่อเข้าสู่ยุคปัจจุบันที่มนุษย์มีพฤติกรรมที่อยากค้นคว้า อยากรู้ อยากลอง ทำให้เกิดการค้นพบโรคติดต่ออุบัติใหม่ต่างๆ เช่น การติดเชื้อไวรัสอีโบลา การติดเชื้อไวรัสซาร์ ตลอดจนการติดเชื้อไวรัสโคนา 2019 ที่เกิดจากการรับประทานค้างคาวดิบ 

          ​จากบทความข้างต้น เห็นว่า ทฤษฎีด้านมานุษยวิทยา สังคม วัฒนธรรม มีอิทธิพลต่อการเกิดโรค และมีผลต่อการดูแลผู้ป่วย ครอบครัวและชุมชน มานุษยวิทยา ทำให้การกำหนดมาตรการหรือโครงการในการควบคุมป้องกันโรค มีความสอดคล้องกับวิถีชีวิตและวัฒนธรรมในชุมชนมากขึ้น ทำให้การดำเนินการมาตรการมีความสำเร็จได้สูงและมีความยั่งยืน

***​สามารถอ่านบทความฉบับเต็มได้ที่ https://db.sac.or.th/covid-19/th/article-details.php?atc_id=1